Mù màu toàn phần: khi hoàn toàn không thấy màu
Achromatopsia là dạng mù màu duy nhất mà người bệnh hoàn toàn không nhìn thấy màu. Nó rất hiếm và ảnh hưởng nhiều hơn chỉ là thiếu màu sắc.
Mục lục
Achromatopsia là gì?
Ở achromatopsia (còn gọi là đơn sắc tế bào que), các tế bào nón ở võng mạc không hoạt động hoặc gần như không hoạt động. Việc nhìn gần như hoàn toàn do tế bào que đảm nhận – loại tế bào thường dùng để nhìn lúc chạng vạng. Tế bào que không phân biệt được màu, nên thế giới hiện ra bằng các sắc xám và độ sáng.
Triệu chứng của achromatopsia
Vì tế bào nón cũng đảm nhận khả năng nhìn rõ và nhìn trong ánh sáng mạnh, achromatopsia thường biểu hiện từ khi còn nhỏ qua:
- rất sợ ánh sáng – ánh nắng ban ngày gây khó chịu nhiều,
- rung giật nhãn cầu (mắt chuyển động không tự chủ), thường thấy trong những tháng đầu đời,
- thị lực thấp, thường khoảng 1/10,
- không có sắc giác.
Ở dạng không hoàn toàn, vẫn còn một chút sắc giác và thị lực tốt hơn một chút.
Nguyên nhân và tỷ lệ
Achromatopsia di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường: trẻ mắc bệnh khi nhận gen bị biến đổi từ cả bố và mẹ. Các gen đã biết gồm CNGA3 và CNGB3. Bệnh gặp ở khoảng 1/30.000 người, nam và nữ như nhau.
Còn có một dạng mắc phải rất hiếm, achromatopsia do não, khi tổn thương não (ví dụ đột quỵ) làm rối loạn khả năng xử lý màu.
Chẩn đoán
Rung giật nhãn cầu và sợ ánh sáng ở trẻ nhỏ là dấu hiệu sớm. Bác sĩ nhãn khoa xác định chẩn đoán bằng test sắc giác, đo chức năng võng mạc (điện võng mạc đồ, ERG) và xét nghiệm gen. Một test Ishihara đơn giản cho thấy không có sắc giác, nhưng không phân biệt được achromatopsia với các dạng khác.
Dụng cụ hỗ trợ và nghiên cứu
- Kính lọc (thường màu đỏ hoặc tối) giúp giảm chói rất nhiều.
- Dụng cụ phóng đại hỗ trợ việc đọc và học.
- Can thiệp sớm và tư vấn giúp đỡ trẻ và cha mẹ.
Đã có các thử nghiệm liệu pháp gen cho CNGA3 và CNGB3. Hiện chưa có phương pháp điều trị nào được phê duyệt.
Khác gì với các dạng mù màu khác
Phần lớn người “mù màu” không bị achromatopsia mà bị mù màu đỏ-xanh lá hoặc, ít hơn, mù màu xanh dương-vàng. Họ vẫn thấy màu, chỉ nhầm một số sắc độ – và thị lực bình thường. Tổng quan mọi dạng: mù màu.
Câu hỏi thường gặp
Người bị achromatopsia chỉ thấy đen trắng?
Họ thấy các sắc xám và độ sáng nhưng không thấy màu – thường kèm sợ ánh sáng và thị lực thấp.
Achromatopsia phổ biến đến mức nào?
Khoảng 1/30.000 người, nam và nữ như nhau.
Achromatopsia có chữa được không?
Hiện chưa. Liệu pháp gen đang được nghiên cứu. Kính lọc và dụng cụ phóng đại giúp sinh hoạt dễ dàng hơn.