Mù màu: thực sự có nghĩa là gì?
Nghe “mù màu”, nhiều người hình dung một thế giới trắng đen. Điều đó chỉ đúng với một dạng rất hiếm. Phần lớn người mù màu vẫn thấy màu – chỉ là khác đi. Đây là tổng quan mọi dạng.
Mục lục
Mù màu hay yếu màu?
Trong đời thường, “mù màu” được dùng cho mọi vấn đề về sắc giác. Bác sĩ nhãn khoa phân biệt:
- Yếu màu (tam sắc bất thường): có đủ ba loại tế bào nón nhưng một loại phản ứng khác. Vẫn thấy màu, nhưng khó phân biệt một số sắc độ. Đây là dạng phổ biến nhất.
- Lưỡng sắc (“-anopia”): thiếu một loại tế bào nón, nên thế giới được nhìn bằng hai thay vì ba màu cơ bản.
- Mù màu toàn phần (achromatopsia): không có màu, chỉ có các mức sáng tối. Rất hiếm.
Các dạng mù màu
| Loại | Tế bào nón bị ảnh hưởng | Nhầm lẫn thường gặp | Tỷ lệ |
|---|---|---|---|
| Yếu màu xanh lá / deuteranopia | xanh lá (M) | đỏ–xanh lá, nâu–xanh lá, hồng–xám | khoảng 6% nam giới |
| Yếu màu đỏ / protanopia | đỏ (L) | đỏ–xanh lá, đỏ trông tối | khoảng 2% nam giới |
| Yếu màu xanh dương / tritanopia | xanh dương (S) | xanh dương–xanh lá, vàng–hồng | hiếm |
| Achromatopsia | tất cả tế bào nón | không có màu | khoảng 1/30.000 |
Hai dòng đầu được gọi chung là mù màu đỏ-xanh lá và chiếm phần lớn các trường hợp.
Nguyên nhân gây mù màu là gì?
Phần lớn các dạng là di truyền. Mù màu đỏ-xanh lá di truyền qua nhiễm sắc thể X, vì vậy nam giới mắc nhiều hơn hẳn. Mù màu xanh dương-vàng và achromatopsia di truyền theo cách khác và gặp ở nam và nữ gần như nhau.
Mù màu cũng có thể mắc phải: do glôcôm, bệnh võng mạc đái tháo đường, thoái hóa hoàng điểm, viêm dây thần kinh thị giác hoặc một số loại thuốc. Thủy tinh thể ngả vàng tự nhiên theo tuổi cũng làm cảm nhận màu lệch nhẹ về phía xanh dương-vàng.
Cách kiểm tra mù màu
Bước đầu tiên tốt là một bài test bảng theo nguyên lý Ishihara. Bài test online miễn phí của chúng tôi sàng lọc mù màu đỏ-xanh lá và ước tính là protan hay deutan. Chẩn đoán do bác sĩ nhãn khoa đưa ra.
Sống chung với mù màu
Mù màu không phải là bệnh theo nghĩa thông thường và – trừ achromatopsia – không ảnh hưởng đến thị lực. Bộ lọc màu trên điện thoại, ứng dụng nhận diện màu và thiết kế thân thiện với người mù màu đều giúp ích. Với mù màu đỏ-xanh lá, kính cho người mù màu có thể tăng độ tương phản.
Nhân tiện: nhiều loài vật cũng “mù màu” theo nghĩa của con người – xem chó nhìn thấy màu gì? và mèo nhìn thấy màu gì?
Câu hỏi thường gặp
Người mù màu có nhìn thấy trắng đen không?
Chỉ những người bị achromatopsia rất hiếm. Những người khác vẫn thấy màu nhưng nhầm một số sắc độ.
Mù màu và yếu màu khác nhau thế nào?
Ở yếu màu, có đủ ba loại tế bào nón nhưng một loại hoạt động khác. Ở lưỡng sắc thì thiếu một loại tế bào nón.
Phụ nữ có bị mù màu không?
Có, nhưng ít hơn. Ở châu Á khoảng 0,4% phụ nữ bị mù màu đỏ-xanh lá; mù màu xanh dương-vàng và achromatopsia gặp ở nam và nữ như nhau.