Kleurenblind: wat kleurenblindheid echt betekent
Bij „kleurenblind” denken veel mensen aan een zwart-witte wereld. Dat geldt maar voor één heel zeldzame vorm. De meeste kleurenblinden zien wel kleuren – alleen anders. Hier vind je een overzicht van alle vormen.
Inhoud
Kleurenblind of kleurzwak?
In het dagelijks taalgebruik heet elk probleem met kleurenzien „kleurenblind”. Oogartsen maken onderscheid tussen:
- Kleurzwakte (afwijkende trichromasie): alle drie de kegeltypes zijn aanwezig, maar één reageert anders. Je ziet kleuren, maar bepaalde tinten zijn moeilijker te onderscheiden. Dit is de meest voorkomende vorm.
- Dichromasie („-anopie”): één kegeltype ontbreekt, zodat je de wereld met twee in plaats van drie grondkleuren ziet.
- Totale kleurenblindheid (achromatopsie): geen kleuren, alleen tinten van licht en donker. Zeer zeldzaam.
Vormen van kleurenblindheid
| Vorm | Betrokken kegeltjes | Typische verwarringen | Hoe vaak |
|---|---|---|---|
| Deuteranomalie / deuteranopie | groen (M) | rood–groen, bruin–groen, roze–grijs | ca. 6% van de mannen |
| Protanomalie / protanopie | rood (L) | rood–groen, rood lijkt donker | ca. 2% van de mannen |
| Tritanomalie / tritanopie | blauw (S) | blauw–groen, geel–roze | zeldzaam |
| Achromatopsie | alle kegeltjes | geen kleuren | ca. 1 op 30.000 |
De eerste twee rijen samen heten rood-groen kleurenblindheid en vormen het overgrote deel van alle gevallen.
Waardoor ontstaat kleurenblindheid?
De meeste vormen zijn aangeboren. Rood-groen kleurenblindheid erft via het X-chromosoom, en komt daarom veel vaker voor bij mannen. Blauw-geel kleurenblindheid en achromatopsie erven op een andere manier en treffen mannen en vrouwen ongeveer even vaak.
Kleurenblindheid kan ook verworven zijn: door glaucoom, diabetische oogaandoeningen, maculadegeneratie, een ontsteking van de oogzenuw of bepaalde medicijnen. Ook het natuurlijke vergelen van de ooglens met de jaren verschuift de kleurwaarneming licht richting blauw-geel.
Kleurenblind test: hoe test je kleurenblindheid?
Een goede eerste stap is een platentest volgens het Ishihara-principe. Onze gratis kleurenblind test screent op rood-groen kleurenblindheid en schat in of het om protan of deutan gaat. De diagnose stelt een oogarts.
Leven met kleurenblindheid
Kleurenblindheid is geen ziekte in de gewone zin en heeft – behalve bij achromatopsie – geen invloed op de gezichtsscherpte. Kleurfilters op je telefoon, apps die kleuren herkennen en kleurenblindvriendelijk ontwerp helpen. Bij rood-groen kleurenblindheid kan een bril voor kleurenblinden het contrast verbeteren.
Trouwens: veel dieren zijn in menselijke zin ook „kleurenblind” – zie welke kleuren zien honden? en welke kleuren zien katten?
Veelgestelde vragen
Zien kleurenblinde mensen zwart-wit?
Alleen mensen met de zeer zeldzame achromatopsie. Alle anderen zien kleuren, maar verwarren bepaalde tinten.
Wat is het verschil tussen kleurenblind en kleurzwak?
Bij kleurzwakte zijn alle drie de kegeltypes aanwezig, maar werkt er één anders. Bij dichromasie ontbreekt één kegeltype.
Kunnen vrouwen kleurenblind zijn?
Ja, maar minder vaak. Ongeveer 0,5% van de vrouwen is rood-groen kleurenblind; blauw-geel kleurenblindheid en achromatopsie komen bij mannen en vrouwen even vaak voor.