Renk Körlüğü: Gerçekte Ne Anlama Geliyor?
“Renk körü” denince çoğu kişi siyah-beyaz bir dünya hayal eder. Bu yalnızca çok nadir bir form için geçerlidir. Renk körlerinin çoğu renkleri görür – sadece farklı görür. İşte tüm türlerin özeti.
İçindekiler
Renk körlüğü mü, renk görme bozukluğu mu?
Günlük dilde “renk körlüğü” her türlü renk görme sorunu için kullanılır. Göz doktorları ise şöyle ayırır:
- Renk görme bozukluğu (anormal trikromasi): üç koni tipinin hepsi vardır ama biri farklı tepki verir. Renkler görülür, bazı tonları ayırt etmek zorlaşır. En yaygın formdur.
- Dikromasi (“-anopi”): bir koni tipi eksiktir; dünya üç yerine iki ana renkle görülür.
- Tam renk körlüğü (akromatopsi): hiç renk yoktur, yalnızca açık ve koyu tonlar. Çok nadirdir.
Renk körlüğü türleri
| Tür | Etkilenen koniler | Tipik karışıklıklar | Sıklık |
|---|---|---|---|
| Döteranomali / döteranopi | yeşil (M) | kırmızı–yeşil, kahverengi–yeşil, pembe–gri | erkeklerin yaklaşık %6’sı |
| Protanomali / protanopi | kırmızı (L) | kırmızı–yeşil, kırmızı koyu görünür | erkeklerin yaklaşık %2’si |
| Tritanomali / tritanopi | mavi (S) | mavi–yeşil, sarı–pembe | nadir |
| Akromatopsi | tüm koniler | renk yok | yaklaşık 30.000’de 1 |
İlk iki satır birlikte kırmızı-yeşil renk körlüğü olarak adlandırılır ve vakaların büyük çoğunluğunu oluşturur.
Renk körlüğü neden olur?
Türlerin çoğu kalıtsaldır. Kırmızı-yeşil renk körlüğü X kromozomu üzerinden aktarılır; bu yüzden erkeklerde çok daha sık görülür. Mavi-sarı renk körlüğü ve akromatopsi farklı şekilde kalıtılır ve kadınları da erkekleri de yaklaşık eşit oranda etkiler.
Renk körlüğü sonradan da gelişebilir: glokom (göz tansiyonu), diyabetik göz hastalığı, makula dejenerasyonu, görme siniri iltihabı ya da bazı ilaçlar nedeniyle. Yaşla birlikte göz merceğinin doğal olarak sararması da renk algısını hafifçe mavi-sarı yönünde kaydırır.
Renk körlüğü testi nasıl yapılır?
İyi bir ilk adım, Ishihara prensibine dayanan bir levha testidir. Ücretsiz online testimiz kırmızı-yeşil renk körlüğünü tarar ve protan mı deutan mı olduğunu tahmin eder. Teşhisi göz doktoru koyar.
Renk körlüğüyle yaşamak
Renk körlüğü alışılmış anlamda bir hastalık değildir ve – akromatopsi dışında – görme keskinliğini etkilemez. Telefondaki renk filtreleri, renk tanıma uygulamaları ve renk körü dostu tasarım yardımcı olur. Kırmızı-yeşil renk körlüğünde renk körü gözlüğü kontrastı artırabilir.
Bu arada: birçok hayvan da insan ölçüsüyle “renk körüdür” – bkz. köpekler nasıl görür? ve kediler nasıl görür?
Sık sorulan sorular
Renk körleri siyah beyaz mı görür?
Yalnızca çok nadir görülen akromatopsisi olanlar. Diğer herkes renkleri görür ama bazı tonları karıştırır.
Renk körlüğü ile renk görme bozukluğu arasındaki fark nedir?
Renk görme bozukluğunda üç koni tipinin hepsi vardır ama biri farklı çalışır. Dikromaside ise bir koni tipi eksiktir.
Kadınlar renk körü olabilir mi?
Evet, ama daha seyrek. Kadınların yaklaşık %0,5’inde kırmızı-yeşil renk körlüğü vardır; mavi-sarı renk körlüğü ve akromatopsi ise kadın ve erkekleri eşit oranda etkiler.