Daltonizm czerwony-zielony: przyczyny, typy i życie codzienne
Mniej więcej co dwunasty mężczyzna pochodzenia europejskiego ma kłopot z odróżnieniem czerwieni od zieleni. Wyjaśniamy, skąd bierze się daltonizm czerwono-zielony, jakie są jego typy, jak się go dziedziczy i jak dobrze z nim żyć.
Spis treści
Czym jest daltonizm czerwono-zielony?
Przy daltonizmie czerwono-zielonym światłoczułe komórki siatkówki odpowiedzialne za czerwień i zieleń działają inaczej niż zwykle. Osoby z tym zaburzeniem nadal widzą kolory, ale niektóre odcienie wyglądają podobnie: czerwony i zielony, pomarańczowy i żółtozielony, brązowy i ciemnozielony, różowy i szary. Choć mówi się o daltonizmie czy „ślepocie barw”, większość tych osób wcale nie jest ślepa na kolory – po prostu niektóre barwy rozróżnia słabiej.
To zdecydowanie najczęstsze zaburzenie widzenia barw. Wśród osób pochodzenia północnoeuropejskiego dotyczy ok. 8% mężczyzn i 0,5% kobiet.
Skąd bierze się daltonizm czerwony i zielony?
W siatkówce znajdują się trzy rodzaje czopków – komórek odpowiedzialnych za widzenie barw w świetle dziennym. Każdy z nich reaguje najsilniej na inny zakres widma: fale krótkie (niebieskie, „S”), średnie (zielone, „M”) i długie (czerwone, „L”). Mózg porównuje ich sygnały i na tej podstawie rozpoznaje kolor.
Przy daltonizmie czerwono-zielonym czopki czerwone albo zielone są zmienione lub ich brakuje. Ich krzywe czułości zbliżają się do siebie, przez co mózg dostaje słabszą różnicę między sygnałem czerwonym a zielonym – i trudniej mu te kolory rozróżnić.
Rodzaje daltonizmu czerwono-zielonego: protan i deutan
| Typ | Co jest inaczej? | Częstość (mężczyźni pochodzenia europejskiego) |
|---|---|---|
| Deuteranomalia (osłabione widzenie zieleni) | czopki zielone przesunięte | ok. 5% |
| Deuteranopia (ślepota na zieleń) | brak czopków zielonych | ok. 1% |
| Protanomalia (osłabione widzenie czerwieni) | czopki czerwone przesunięte | ok. 1% |
| Protanopia (ślepota na czerwień) | brak czopków czerwonych | ok. 1% |
W typach z końcówką „-anomalia” obecne są wszystkie trzy rodzaje czopków, ale jeden jest przesunięty – zaburzenie może być łagodne, umiarkowane lub silne. W typach „-anopia” jednego rodzaju czopków brakuje zupełnie. Typowy znak odmian protan: czerwień wydaje się też ciemniejsza, więc czerwone światło sygnalizatora czy tylne światła auta wyglądają na słabsze.
Czy daltonizm jest dziedziczny?
Wrodzony daltonizm czerwono-zielony dziedziczy się recesywnie w sprzężeniu z chromosomem X. Geny barwników czopków czerwonych i zielonych leżą na chromosomie X. Mężczyźni mają tylko jeden chromosom X – jeśli gen jest zmieniony, mają daltonizm. Kobiety mają dwa, a prawidłowa kopia zwykle wyrównuje tę zmienioną. Dlatego mężczyźni chorują znacznie częściej.
zdrowy
daltonizm czerwono-zielony
zdrowy
nosicielka
- Jeśli matka jest nosicielką, każdy syn ma 50% szans na daltonizm.
- Ojciec daltonista przekazuje gen wszystkim córkom (stają się nosicielkami), ale żadnemu z synów.
- Kobieta ma daltonizm tylko wtedy, gdy gen znajduje się na obu jej chromosomach X.
Rzadziej widzenie barw zmienia się w ciągu życia – na skutek chorób oka lub nerwu wzrokowego albo jako działanie uboczne leków. Jeśli Twoje widzenie barw nagle się zmieni, zgłoś się do okulisty.
Test na daltonizm czerwono-zielony
Najbardziej znanym badaniem przesiewowym są tablice Ishihary: w kolorowych kropkach ukryte są cyfry, a osoby z daltonizmem czerwono-zielonym części z nich nie widzą albo odczytują inną liczbę. Taki test możesz zrobić bezpłatnie online tutaj. Do pełnej diagnozy okuliści używają też urządzeń takich jak anomaloskop, który mierzy nasilenie zaburzenia.
U dzieci daltonizm często wychodzi na jaw w szkole – zobacz nasz test na daltonizm dla dzieci.
Czy daltonizm można wyleczyć?
Wrodzonego daltonizmu czerwono-zielonego nie da się wyleczyć i nie zmienia się on przez całe życie. Terapie genowe są w fazie badań, ale nie są dostępne. Istnieją jednak pomoce: okulary dla daltonistów u wielu osób zwiększają kontrast między czerwienią a zielenią, choć nie przywracają prawidłowego widzenia barw.
Życie z daltonizmem czerwono-zielonym
- Ubrania: korzystaj z etykiet lub układaj szafę według grup kolorów.
- Jedzenie: dojrzałość owoców, stopień wysmażenia mięsa czy keczup na frytkach mogą być kłopotliwe.
- Wykresy i kontrolki: proś o symbole, wzory lub podpisy zamiast samego czerwonego/zielonego.
- Telefon: iOS i Android mają w ustawieniach dostępności filtry kolorów dla protan i deutan.
- Prowadzenie auta: sygnalizację świetlną można odczytać także po położeniu świateł. W większości krajów daltonizm nie wyklucza prawa jazdy na samochód osobowy; w przypadku kierowców zawodowych wymagania bywają surowsze – sprawdź lokalne przepisy.
Niektóre zawody – np. pilot, elektryk czy część funkcji w wojsku – mogą wymagać prawidłowego widzenia barw. Jeśli celujesz w taki zawód, sprawdź widzenie barw odpowiednio wcześnie.
Chcesz zobaczyć, jak to wygląda w praktyce? Przeczytaj jak widzi daltonista.
Najczęstsze pytania
Jak często występuje daltonizm czerwono-zielony?
Dotyczy ok. 8% mężczyzn i 0,5% kobiet pochodzenia północnoeuropejskiego – to mniej więcej co dwunasty mężczyzna.
Dlaczego daltonizm częściej mają mężczyźni?
Geny leżą na chromosomie X. Mężczyźni mają jeden, kobiety dwa – u kobiet prawidłowa kopia zwykle wyrównuje zmienioną.
Czy daltonizm się pogłębia?
Postać wrodzona pozostaje taka sama przez całe życie. Nagła zmiana widzenia barw może wskazywać na chorobę oka i wymaga konsultacji z lekarzem.
Czy daltonista może mieć prawo jazdy?
W większości krajów tak – daltonizm zwykle nie wyklucza prawa jazdy na samochód osobowy. Dla kierowców zawodowych wymagania mogą być surowsze, dlatego warto sprawdzić lokalne przepisy.