Daltonizm: co naprawdę oznacza ślepota barw
Słysząc „daltonista”, wiele osób wyobraża sobie czarno-biały świat. To dotyczy jednak tylko jednej, bardzo rzadkiej postaci. Większość daltonistów widzi kolory – tylko inaczej. Oto przegląd wszystkich rodzajów.
Spis treści
Daltonizm czy zaburzenia widzenia barw?
W mowie potocznej „daltonizmem” nazywa się każdy problem z widzeniem kolorów. Okuliści rozróżniają:
- Zaburzenie widzenia barw (trichromatyzm anomalny): obecne są wszystkie trzy rodzaje czopków, ale jeden reaguje inaczej. Kolory są widoczne, tylko niektóre odcienie trudniej odróżnić. To najczęstsza postać.
- Dichromatyzm („-anopia”): brakuje jednego rodzaju czopków, więc świat widziany jest przez dwie, a nie trzy barwy podstawowe.
- Całkowita ślepota barw (achromatopsja): brak kolorów, tylko odcienie jasności. Bardzo rzadka.
Rodzaje daltonizmu
| Rodzaj | Których czopków dotyczy | Typowe pomyłki | Częstość |
|---|---|---|---|
| Deuteranomalia / deuteranopia | zielonych (M) | czerwony–zielony, brązowy–zielony, różowy–szary | ok. 6% mężczyzn |
| Protanomalia / protanopia | czerwonych (L) | czerwony–zielony, czerwień wydaje się ciemna | ok. 2% mężczyzn |
| Tritanomalia / tritanopia | niebieskich (S) | niebieski–zielony, żółty–różowy | rzadko |
| Achromatopsja | wszystkich | brak kolorów | ok. 1 na 30 000 |
Dwa pierwsze wiersze to razem daltonizm czerwono-zielony – zdecydowana większość wszystkich przypadków.
Przyczyny daltonizmu
Większość rodzajów jest wrodzona. Daltonizm czerwono-zielony dziedziczy się przez chromosom X, dlatego znacznie częściej dotyczy mężczyzn. Daltonizm niebiesko-żółty i achromatopsja dziedziczą się inaczej i występują mniej więcej równie często u kobiet i mężczyzn.
Ślepota barw może być też nabyta: w przebiegu jaskry, retinopatii cukrzycowej, zwyrodnienia plamki żółtej, zapalenia nerwu wzrokowego lub po niektórych lekach. Naturalne żółknięcie soczewki z wiekiem również lekko przesuwa postrzeganie barw w osi niebiesko-żółtej.
Test na daltonizm
Dobrym pierwszym krokiem jest test tablicowy oparty na zasadzie Ishihary. Nasz bezpłatny test online sprawdza daltonizm czerwono-zielony i szacuje, czy chodzi o typ protan czy deutan. Diagnozę stawia okulista.
Życie z daltonizmem
Daltonizm nie jest chorobą w zwykłym sensie i – z wyjątkiem achromatopsji – nie wpływa na ostrość wzroku. Pomagają filtry kolorów w telefonie, aplikacje rozpoznające kolory i projektowanie przyjazne daltonistom. Przy daltonizmie czerwono-zielonym okulary dla daltonistów mogą poprawić kontrast.
Ciekawostka: wiele zwierząt to w ludzkim rozumieniu też „daltoniści” – zobacz jak widzi pies i jak widzi kot.
Najczęstsze pytania
Czy daltonista widzi w czerni i bieli?
Tylko osoby z bardzo rzadką achromatopsją. Wszyscy pozostali widzą kolory, ale mylą niektóre odcienie.
Czym różni się daltonizm od zaburzenia widzenia barw?
Przy zaburzeniu widzenia barw obecne są wszystkie trzy rodzaje czopków, ale jeden działa inaczej. Przy dichromatyzmie jednego rodzaju czopków brakuje.
Czy kobiety mogą mieć daltonizm?
Tak, choć rzadziej. Daltonizm czerwono-zielony ma ok. 0,5% kobiet; daltonizm niebiesko-żółty i achromatopsja dotyczą kobiet i mężczyzn w równym stopniu.