Tritanopia: daltonizm niebiesko-żółty wyjaśniony
W tritanopii brakuje komórek odpowiedzialnych za światło niebieskie. W odróżnieniu od daltonizmu czerwono-zielonego daltonizm niebiesko-żółty dotyczy kobiet i mężczyzn w równym stopniu – i może pojawić się także w późniejszym życiu.
Spis treści
Czym jest tritanopia?
Tritanopia („tritos” = trzeci) oznacza brak czopków S, odpowiedzialnych za krótkie fale, czyli światło niebieskie. Widzenie opiera się na czopkach czerwonych i zielonych. Łagodniejszą postać, w której czopki niebieskie są obecne, ale działają słabiej, nazywa się tritanomalią. Obie zalicza się do daltonizmu niebiesko-żółtego.
Jak widzą osoby z tritanopią?
- Niebieski i zielony trudno odróżnić; niebo wydaje się bardziej turkusowe.
- Żółty wygląda blado, często różowawo lub jasnoszaro.
- Fiolet i czerwień, pomarańcz i róż mogą wyglądać podobnie.
- Czerwień i zieleń natomiast łatwo odróżnić.
Tritanopia a tritanomalia
| Tritanomalia | Tritanopia | |
|---|---|---|
| Czopki niebieskie | obecne, słabsze | brak |
| Skutek | osłabione różnice niebiesko-żółte | różnice niebiesko-żółte w dużej mierze zanikają |
| Postać wrodzona | rzadka | bardzo rzadka |
Jak często występuje tritanopia?
Wrodzona tritanopia jest rzadka – szacunki mówią o ok. 1 na 10 000 do 1 na 50 000 osób. Ponieważ odpowiedzialny gen (OPN1SW) leży na chromosomie 7, a nie na chromosomie X, i dziedziczy się dominująco, dotyczy kobiet i mężczyzn w równym stopniu. Dla porównania: daltonizm czerwono-zielony ma mniej więcej co dwunasty mężczyzna.
Nabyty daltonizm niebiesko-żółty
Nabyte zaburzenie widzenia barw w osi niebiesko-żółtej jest znacznie częstsze niż wrodzone. Możliwe przyczyny:
- jaskra
- retinopatia cukrzycowa
- zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD)
- zaćma i naturalne żółknięcie soczewki z wiekiem
- niektóre leki
Test na tritanopię
Klasyczne tablice Ishihary – i nasz test online – są przeznaczone do wykrywania zaburzeń czerwono-zielonych i nie wykrywają wiarygodnie daltonizmu niebiesko-żółtego. Przy tritanopii okuliści stosują specjalne tablice (np. HRR) lub testy układania barw, takie jak Farnsworth D-15.
Życie z tritanopią
Na co dzień kłopot sprawiają zestawienia niebiesko-zielone – na kablach, mapach czy kontrolkach. Telefony mają w ustawieniach dostępności filtr kolorów dla tritanopii. Porównanie z innymi typami znajdziesz w artykule jak widzi daltonista.
Najczęstsze pytania
Czy tritanopia to to samo co daltonizm niebiesko-żółty?
Tak – tritanopia to pełna postać daltonizmu niebiesko-żółtego, w której brakuje czopków niebieskich. Łagodniejsza postać to tritanomalia.
Czy test Ishihary wykrywa tritanopię?
Nie, tablice Ishihary są przeznaczone do wykrywania daltonizmu czerwono-zielonego. Do zaburzeń niebiesko-żółtych okuliści używają specjalnych testów.
Czy tritanopia może pojawić się w późniejszym wieku?
Tak. Nabyte zaburzenia niebiesko-żółte są częstsze niż wrodzone, np. w przebiegu jaskry, cukrzycy lub zmian soczewki związanych z wiekiem.