Protanopia: ślepota na czerwień i protanomalia wyjaśnione
W protanopii brakuje komórek odpowiedzialnych za długie fale, czyli światło czerwone. Czerwień nie tylko myli się z zielenią – wydaje się też wyraźnie ciemna. Łagodniejszą postać nazywa się protanomalią.
Spis treści
Czym jest protanopia?
Protanopia to jeden z rodzajów daltonizmu czerwono-zielonego. Nazwa pochodzi od greckiego „protos” (pierwszy) – czopki czerwone liczy się jako „pierwszy” rodzaj czopków. W protanopii tych czopków L brakuje całkowicie. Widzenie opiera się tylko na dwóch rodzajach czopków (niebieskich i zielonych) – to tzw. dichromaci.
Protanomalia: łagodniejsza postać
W protanomalii czopki czerwone są obecne, ale ich czułość jest przesunięta w stronę zieleni. W zależności od tego, jak bardzo przesunie się krzywa, zaburzenie jest łagodne, umiarkowane lub silne. Osoby z łagodną protanomalią często w ogóle jej nie zauważają.
| Protanomalia | Protanopia | |
|---|---|---|
| Czopki czerwone | obecne, przesunięte | brak |
| Inaczej | osłabione widzenie czerwieni | ślepota na czerwień |
| Częstość (mężczyźni) | ok. 1% | ok. 1% |
| Częstość (kobiety) | ok. 0,01–0,03% | ok. 0,01–0,02% |
Jak widzą osoby z protanopią
Przełączaj między widzeniem prawidłowym, protanomalią i protanopią:
- Czerwień wydaje się ciemna: bez czopków czerwonych czerwienie niewiele wnoszą do jasności. Głęboka czerwień może wyglądać prawie na czarną.
- Pomyłki: czerwony, pomarańczowy, brązowy i zielony wyglądają jak podobne żółtobrązowe odcienie; fiolet wygląda jak niebieski, różowy może wydawać się szary.
- Nadal wyraźne: niebieski i żółty oraz różnice jasności.
Więcej przykładów w artykule jak widzi daltonista.
Przyczyny i dziedziczenie
Protanopia i protanomalia są wrodzone. Gen barwnika czopków czerwonych (OPN1LW) leży na chromosomie X, więc zaburzenie dziedziczy się recesywnie w sprzężeniu z X i dotyczy niemal wyłącznie mężczyzn. Nie zmienia się przez całe życie.
Test na protanopię
Testy tablicowe, takie jak tablice Ishihary, wiarygodnie pokazują, czy występuje daltonizm czerwono-zielony; niektóre tablice pomagają też odróżnić typ protan od deutan. Nasz test online podaje dokładnie taką ocenę na końcu. Czy to protanomalia, czy protanopia, ustala okulista, zwykle za pomocą anomaloskopu.
Życie z protanopią
- Za kierownicą: czerwone światła stopu i tylne światła wydają się mniej jasne – zachowuj większy odstęp. Sygnalizację odczytuj po położeniu świateł.
- Kolory ostrzegawcze: czerwone ostrzeżenia na ciemnym tle są słabo widoczne – zwracaj uwagę na symbole i tekst.
- Pomoce: filtry kolorów w telefonie („protanopia”) i aplikacje rozpoznające kolory.
- Okulary: przy protanomalii okulary dla daltonistów mogą zwiększyć kontrast czerwono-zielony. Przy pełnej protanopii efekt jest zwykle mniejszy.
Najczęstsze pytania
Czy protanopia to to samo co daltonizm czerwono-zielony?
Protanopia to jeden z rodzajów daltonizmu czerwono-zielonego, w którym brakuje czopków czerwonych. Druga grupa to deuteranopia/deuteranomalia, ze zmienionymi czopkami zielonymi.
Dlaczego przy protanopii czerwień wydaje się ciemna?
Bo brakuje czopków czerwonych, które normalnie w dużym stopniu odpowiadają za jasność czerwieni.
Czy protanopię można wyleczyć?
Nie. Wrodzona protanopia się nie zmienia. Filtry kolorów i aplikacje ułatwiają codzienne życie.